Spring naar inhoud

De Shugborough Inscriptie

O . U . O . S . V . A . V . V

Shugborough Inscriptie - © National Trust
geschreven op 10 maart 2017

Wie al eens op zoek is gegaan naar de Heilige Graal, het Goud van de Tempeliers, de Steen der Wijzen of een andere verborgen schat, kent het onderwerp van dit artikel misschien, maar voor de meer rationele zielen onder ons is de Shugborough Inscriptie mogelijk iets nieuw.

Ontdek het raadsel achter dit 'Vlaamse' kunstwerk.

Shugborough Hall

In de glooiende tuinen van het Engelse Shugborough Hall, een adellijk landgoed in Staffordshire op zowat 40 kilometer ten noorden van Birmingham, staat een 18de-eeuws kunstwerk dat al 250 jaar tot de verbeelding spreekt. Het is een marmeren basreliëf van de hand van de Vlaamse beeldhouwer Pieter Scheemakers en staat bekend als The Shepherd’s Monument.

Londense carrière

Eerst even iets over Pieter Scheemakers. Hoe komt het werk van een Vlaamse beeldhouwer in een Engelse tuin terecht? Pieter Scheemakers – soms geschreven als Scheemaeckers – werd geboren in Antwerpen in 1691.

Shakespeare Memorial

Hij volgde een opleiding bij zijn vader, ook beeldhouwer in Antwerpen, reisde naar Kopenhagen, waar hij zich vervolmaakte, trok naar Rome om de klassieke kunst te bestuderen en kwam uiteindelijk in Londen uit. Hij zou er tientallen jaren blijven werken en heel wat belangrijke opdrachten uitvoeren. Zijn bekendste werk is het beeld van William Shakespeare in de Poets' Corner van Westminster Abbey, Londen. Het dateert van 1740.

In 1771 keerde Scheemakers terug naar Antwerpen, waar hij tien jaar later zou overlijden op de respectabele leeftijd van 90 jaar. Hij werd begraven in de Sint-Jacobskerk.

The Shepherd's Monument, Shugborough Estate
The Shepherd’s Monument

Tijdens zijn Engelse periode werd Scheemakers gevraagd om een sculptuur te maken voor het Shugborough Estate, het aristocratische landgoed van de familie Anson, een voornaam Engels geslacht dat admiraals, generaals, bisschoppen en tal van parlementsleden leverde.

Nicolas Poussin: Et in Arcadia ego

Omstreeks 1748 of kort daarna vervaardigde Scheemakers dit marmeren reliëf, een gebeeldhouwde voorstelling van het bekende schilderij ‘Et in Arcadia Ego’ van de Franse schilder Nicolas Poussin, maar dan in spiegelbeeld, het logisch gevolg van het gebruik van een gedrukte prent als model, die de oorspronkelijke afbeelding spiegelde. Dit schilderij stelt een groepje herders voor die in het pastorale landschap van Arcadië een graftombe ontdekken waarop de tekst te lezen staat 'Et in Arcadia Ego' (Ook Ik ben in Arcadië). Het slaat op de Dood die ook in het paradijselijke Arcadië aanwezig is.

Een zogenaamd Vanitas-tafereel: een waarschuwing dat het ijdele, aardse leven, hoe gelukzalig ook, onvermijdelijk zal eindigen met de dood. Poussins interpretatie van dit klassieke thema was populair in heel Europa, zeker in de 18de eeuw toen het classicisme hoogtij vierde. Dat Scheemakers dit schilderij als model nam, was dus zeker niet uitzonderlijk.

The Shepherd's Monument, Shugborough Estate
Tekening van Thomas Wright

Het beeldhouwwerk van Scheemakers is maar één onderdeel van The Shepherd’s Monument, dat uit een architecturaal kader bestaat met een rustieke boog en een neoklassiek portaal in Dorische stijl. Mogelijk is het geheel niet in één keer tot stand gekomen. Misschien stond het relief eerst in een eenvoudig kader en werden de bogen en zuilen pas in latere fases toegevoegd.

Dorische tempel van James Stuart, Shugborough Estate

Bij het monument waren hoogstwaarschijnlijk twee architecten betrokken, die actief waren op het Shugborough Estate: Thomas Wright en James Stuart. Van Wright kennen we een tekening die erg gelijkend is met de rustieke boog van The Shepherd’s Monument en Stuart is ondermeer verantwoordelijk voor het Dorisch tempeltje, dat elders in het park staat. Het is echter niet bekend wat hun precieze bijdrage was aan het ontwerp van het gehele Shepherd's Monument.

John Vanderbank: portret van Thomas Anson met tulband
Classicus en drinkebroer

De opdrachtgever voor het monument was de toenmalige bewoner van Shugborough Hall, zijnde Thomas Anson (1695-1773). Als we de figuur van Thomas Anson van naderbij bekijken, ontdekken we een opmerkelijke persoonlijkheid. Als telg uit het adellijk geslacht Anson had hij een rechtenopleiding genoten in Oxford en Londen. Hij toonde geen belangstelling voor een loopbaan als advocaat of magistraat. Dankzij zijn rijke afkomst kon hij zich onledig houden met reizen, kunst en cultuur.

Hij ondernam de zogenaamde Grand Tour, de klassieke rondreis langsheen de belangrijkste hoogtepunten van de Europese cultuur. Thomas bezocht Parijs en Spa, toen dus a place to be, Padua, Firenze, Rome, Napels, Lissabon, Gibraltar… Via zijn jongere broer George, een officier van de Royal Navy die het later tot admiraal zou schoppen, kon Thomas meevaren met Britse schepen naar Egypte, Cyprus en het Midden-Oosten.

Joshua Reynolds: The Dilettanti Society

In 1732 was hij stichtend lid van The Society of Dilettanti, een genootschap voor jonge gentlemen die een Grand Tour hadden gemaakt naar Italië en bij hun terugkeer de klassieke Griekse en Romeinse kunst wilden bestuderen en promoten. Hij was ook lid van The Divan Club, een ander cultureel gezelschap voor reizigers die Turkije en het Midden-Oosten hadden bezocht.

Deze genootschappen werden door sommigen meewarig bekeken omdat de bijeenkomsten altijd uitliepen op drinkgelagen. Op een schilderij van Joshua Reynolds, dat de Society voorstelt, zien we twee leden die een antieke vaas bekijken, maar het merendeel lijkt vooral bezig met het degusteren van wijn. Horace Walpole, de bekende kunstkenner uit die dagen, noemde de Dilettanti ‘a club, for which the nominal qualification is having been in Italy, and the real one, being drunk’.

Thomas Anson ontpopte zich tot een collectioneur van kunstvoorwerpen. Op zijn landgoed Shugborough Hall liet hij in de tuinen allerlei paviljoentjes optrekken, het hoger vermelde Dorisch tempeltje, maar ook een klassieke triomfboog en een Chinees paviljoen. En uiteraard het bekende Shepherd’s Monument.

De inscriptie

The Shepherd’s Monument is vooral bekend voor de geheimzinnige letters die onderaan in het marmer zijn gegraveerd. In duidelijke klassieke Romeinse typografie vormen ze één lijn: O . U . O . S . V . A . V . V
Daar onder en van elkaar gescheiden zien we nog een D . en een M .

De inscriptie op The Shepherd's Monument

Wie deze inscriptie heeft aangebracht en wanneer is niet gekend. Was het de Vlaamse beeldhouwer Scheemaker of één van de hogervermelde architecten Wright of Stuart? En wie heeft deze letters bedacht? Was het misschien de opdrachtgever achter dit alles: Thomas Anson zelf?

De mogelijke verklaringen die tot op vandaag zijn gegeven voor de raadselachtige inscriptie zijn niet te tellen. Dat het zinloze graffiti zouden zijn, zoals ooit werd beweerd, lijkt onwaarschijnlijk. De letters zijn er niet zomaar eventjes ingekrast. Ze zijn mooi en duidelijk gegraveerd door een ervaren en kundige steenhouwer. We mogen veronderstellen dat er ook een betekenis achter schuil gaat.

Oliver en Sheila Lawn, twee veteranen-codebrekers uit WOII, bij de Shugborough inscriptie

De vraag is alleen: welke? Al meer dan twee eeuwen buigen belangstellenden zich over het raadsel en niet de minste: Charles Darwin, Charles Dickens en met hen vele anderen hebben pogingen ondernomen, onder wie ook specialisten-codebrekers van de Britse geheime dienst en van het Amerikaanse NSA. Wie rondsurft op het internet of in bibliotheken snuffelt, vindt tientallen, ja honderden oplossingen.

Een greep uit de ‘Shugborough solutions’

  • Keith Massey, een Amerikaans taalwetenschapper Latijn én Bijbelkenner, die ook voor de NSA heeft gewerkt, ziet een verband met Romeinse grafschriften. De letters D en M staan voor Dis Manibus of Divi Manes, een gebruikelijke verwijzing naar de Goddelijke Geesten, de voorouderlijke zielen. De letterreeks zou betekenen: Oro Ut Omnes Sequantur Viam Ad Veram Vitam (Ik bid dat allen de weg mogen volgen naar het Ware Leven), een interpretatie van de Bijbeltekst: Ik ben de weg, de waarheid en het leven. (Joh. 14:6)

  • Een logische verklaring komt van Steve Regimbal, een Amerikaans onderzoeker. Hij legt een link tussen een Bijbelcitaat uit Prediker 12:8 en de Vanitas-voorstelling van Poussin, zoals die te zien is op het reliëf: Orator Ut Omnia Sunt Vanitas Ait Vanitas Vanitatum (IJdelheid der ijdelheden, zegt de prediker, alles is ijdelheid).

  • Minder Bijbels is de oplossing van Oliver Stonor-Morchard Bishop. Deze Britse auteur en vertaler meent dat het een liefdesgedicht is: Optimae Uxoris Optimae Sororis Viduus Amantissimus Vovit Virtutibus (Beste der echtgenotes, beste der zusters, de meest liefhebbende weduwnaar wijdt dit aan uw deugden). Het zou een liefdevolle ode zijn van admiraal George Anson, broer van Thomas, voor zijn overleden vrouw.

  • A.J. Morton, een Brits historicus, dateert de inscriptie pas in het begin van de 19de eeuw en legt een verband met de toenmalige bewoners van Shugborough Hall: Mary Venables-Vernon en Burggraaf Anson van Orgreave-Overley en Shugborough. Een combinatie van hun namen en titels zou dan de vreemde letterreeks verklaren: Orgreave United with Overley and Shugborough, Viscount Anson Venables Vernon.

Researcher George Edmunds
  • Er zijn ook cryptologen die de letters interpreteren als cijfercodes. Eén verklaring in die richting komt van George Edmunds, een maritiem researcher. De cijfers zouden geografische coördinaten zijn van een geheime locatie waar George Anson, broer van Thomas en officier-admiraal bij de Royal Navy, een veroverde goudschat zou hebben achtergelaten om ze later te recupereren. Wellicht een eiland ergens in de Caraïben?
  • De theosofische schrijfster Sarah B. Dougherty komt met een andere cijfercombinatie die het Griekse eiland Delos aanduidt, de geboorteplaats van Apollo, een belangrijke plek voor de theosofen. De architect Thomas Wright, die meewerkte aan het ontwerp van The Sheperd’s Monument, zou een vroege aanhanger geweest zijn van deze esotherische, filosofische strekking in Engeland.

  • Uiteraard mag de Heilige Graal niet ontbreken. Vooral na de publicatie van het boek The Da Vinci Code van Dan Brown bleven de Graalzoekers niet achterwege in het verzinnen van oplossingen voor de Shugborough Inscriptie. En dan hebben we het nog niet gehad over de Vrijmetselaars of de Tempeliers. Maar vermits we geen weet hebben van een ontdekte Graal, lijkt het ook hier telkens om hypothetische oplossingen te gaan.

Na de zoveelste ultieme ‘oplossing’ van het raadsel reageren de verantwoordelijken van Shugborough Hall nogal laconiek: “We get five or six people a week who believe they have solved the code, so we are a bit wary of them now.”

Kortom, tot op heden is er geen 100% sluitende verklaring gegeven voor de inscriptie O . U . O . S . V . A . V . V . Als iemand van jullie een idee heeft, slechts één adres: Shugborough Hall, Great Haywood - Staffordshire, Engeland.


VRTNU VRTNU VRTNU