Spring naar inhoud

Het beleg van Mosul-Nineve

Strijd om de Bijbelse stad

Koning Sanherib - Nineve - © rr
geschreven op 07 november 2016

Wie de kranten leest en het journaal volgt, kan er niet omheen: de strijd om de Iraakse stad Mosul beheerst weer volop het nieuws. Dagelijks zijn er berichten uit het oorlogsgebied van onze eigen Rudi Vranckx of andere verslaggevers over de strijd tussen de geregelde Iraakse troepen, Koerdische en Sjiitische milities enerzijds en IS-strijders in de belegerde stad Mosul anderzijds. De val van de stad zou een kwestie van dagen zijn...

Bijbelse hoofdstad

Mosul was vroeger een redelijk onbekende stad in Noord-Irak, waarvan we af en toe de naam wel eens hoorden, maar de gemiddelde westerling kon er zich niet veel bij voorstellen. Wat meer tot de verbeelding spreekt, is de oude benaming van de stad: Nineve. Onder deze naam stond het immers bekend als de laatste hoofdstad van het Assyrische rijk, één van de grote beschavingen van Mesopotamië, het Bijbelse Tweestromenland.

Mosul; de rode lijn geeft de ruïnes aan van het oude Nineve

De ruïnes van het oude Nineve liggen op de oostelijke oever van de Tigris. Het centrum van Mosul ligt aan de andere kant van de rivier, maar de bebouwing is in de loop der jaren doorgedrongen tot in de ruïnestad.

Reliëf uit het paleis van Nineve

Grootste stad ter wereld

Nineve is ontstaan omstreeks 6000 voor Christus. Vanaf 3000 v.C. ontwikkelde er zich een stad die een belangrijk religieus centrum was voor de vruchtbaarheidsgodin Isjtar. De grootste bloeiperiode kende Nineve vanaf het jaar 700 v.C. toen koning Sanherib het tot hoofdstad maakte van het Assyrische rijk. Sanherib, ook wel vermeld als Sennacherib, kroonde zich eveneens tot vorst van Babylonië en was daarmee de machtigste heerser van Mesopotamië.

Onder zijn heerschappij groeide Nineve uit tot een metropool van wereldformaat. Het inwonersaantal bedroeg méér dan 100.000, mogelijk zelfs 150.000 en daarmee was Nineve geruime tijd de grootste stad ter wereld. In de Bijbel spreekt de profeet Jona - voor de Bijbelkenners; da's die van de walvis - over 'de grote stad Nineve... waarin meer dan 120.000 mensen zijn' (Jon 4:11).

De omwalling, een complex van grachten, hoge stenen muren, wachttorens en versterkte poorten, omgordde de stad over een lengte van 12 kilometer. Binnen de muren liet Sanherib een paleis optrekken van 500 bij 240 meter. Het telde 80 kamers en was rijkelijk gedecoreerd met reliëfs.

Voorstelling van het oude Nineve

Hangende tuinen van Babylon

Via een ondergronds stelsel van kanalen werd de stad voorzien van vers water. Sanherib liet een wildpark aanleggen en terrasvormige tuinen, te vergelijken met de beroemde ‘hangende tuinen van Babylon’, één van de klassieke zeven wereldwonderen. Volgens sommige historici waren de tuinen van Nineve trouwens het eigenlijke wereldwonder en is de naam van Babylon er verkeerdelijk aan toegevoegd.

Kleitablet met Gilgamesj-epos

De kleinzoon van Sanherib, Assurbanipal, de laatste grote koning van het Assyrische rijk, stichtte in Nineve een grote bibliotheek waarin duizenden kleitabletten werden verzameld. Bij archeologische opgravingen in de 19de eeuw werd een groot deel van deze collectie ontdekt, o.m. het beroemde Gilgamesj-epos kwam zo aan de oppervlakte.

De bloei van Nineve was van korte duur. In 612 v.C. veroverden de legers van de Babyloniërs, Meden en Perzen het Assyrische rijk en dat betekende het einde van Nineve als hoofdstad. De eens zo roemrijke stad verviel tot puin en werd verlaten. De bewoners verhuisden naar de westelijke Tigris-oever en legden daar de kern van wat later Mosul zou worden. In de klassieke Griekse tijd was Nineve alleen nog maar een vage herinnering.

Nineve, gereconstrueerde poort

Werelderfgoed

Pas in de late 18de eeuw toonden archeologen belangstelling voor die verpulverde steenheuvels naast Mosul. Aanvankelijk wist men trouwens niet precies waar het antieke Nineve lag. Sommige historici situeerden het elders. De opgravingscampagnes van het midden van de 19de eeuw bewezen dat de ruïneheuvels bij Mosul weldegelijk het oude Nineve bevatten. Talloze kunstwerken werden overgebracht naar Europa. In zowat alle Mesopotaamse verzamelingen van het British Museum, het Louvre of welk museum ook zijn stukken uit Nineve terug te vinden.

Nineve, heropgebouwde omwalling

Wat ter plekke bleef werd de voorbije decennia onder het regime van Saddam Hoessein gerestaureerd als nationaal erfgoed. Verscheidene poorten en stukken van de omwalling werden gereconstrueerd, niet altijd even wetenschappelijk verantwoord. Er was alleszins een hernieuwde belangstelling voor het Assyrische patrimonium, dat door Saddam maar al te graag werd gebruikt als propagandamateriaal. Op die manier poneerde hij zich als het ware tot opvolger van de grote Assyrische koningen.

IS-aanhanger vernielt Assyrisch beeld

Na de verovering van Mosul door IS-strijders in 2014, vernielden extremistische beeldenstormers heel wat gebouwen en kunstschatten uit de Assyrische periode, volgens hen uitingen van een ketters afgodendom. Met bulldozers, sloophamers en slijpschijven werden eeuwenoude monumenten verminkt. Wat we zullen aantreffen als Mosul bevrijd wordt, laat zich raden. Een aantal gebouwen en kunstwerken hebben het barbaarse iconoclasme alleszins niet overleefd.


VRTNU VRTNU VRTNU