Spring naar inhoud

Wat betekent jihad nu precies?

Vraag van de week

© Getty images
geschreven op 20 september 2016

Jihad is tegenwoordig een beladen woord, maar wat is de historische context en het belang ervan? Hoe wordt jihad omschreven in de Koran? We legden deze Vraag van de Week voor aan Imam Khalid Benhaddou. Als coördinator van het Netwerk islamexperten gaat hij van school naar school om aan jongeren duiding te geven over islam en als dusdanig radicalisering tegen te gaan.

Jihadi’s beweren dat jihad behoort tot de pijlers van de islam, maar als je precies teruggaat naar de authentieke bronnen met name de Koran maar ook de overlevering van de Profeet, dan wordt er enkel gesproken over vijf pijlers van de Islam. Geloofsbelijdenis, het gebed, het geven van aalmoezen, het vasten tijdens de ramadan en één maal tijdens je leven op bedevaart gaan. Jihad is daar door salafi jihadi’s ter wille van hun ideologisch project aan toegevoegd. Dat is een belangrijke nuance.

Dat belet niet dat jihad als concept wel onderdeel uitmaakt van de Islam en vooral van de islamitische structuur. Wanneer je op zoek gaat naar het woord jihad in de Koran, dan wordt in de meeste gevallen met jihad verwezen naar ‘de gewapende strijd’. Niet ‘de heilige oorlog’, dat is een verkeerde vertaling. Letterlijk betekent jihad ‘strijd’. Specifiek in de Koran komt het vaak voor in de context van gewapende strijd. Ook denk ik dat er twee plaatsen zijn in de Koran waar met jihad geen ‘gewapende strijd’ bedoeld wordt, maar ‘strijd voeren met de Koran’. Daarmee wordt vooral bedoeld dat je mensen probeert te overtuigen met de Koran als een boek van God, als argumentatie om je boodschap te versterken.

De historische context

Heel belangrijk is dat je jihad moet begrijpen in de historische context waarin het gebruikt werd. Die context is vergelijkbaar met een staatsstructuur vandaag. Ik neem België als voorbeeld. België als staat heeft verschillende bevoegdheden, waaronder het ministerie van Defensie dat zich kan buigen over het al dan niet oorlogsvoeren tegen een andere staat. Zij heeft de macht om als het ware de jihad te mogen uitroepen. In de historische context was dat niet anders. Er was een islamitische staat met een bepaalde structuur waaronder een departement waar iemand was aangesteld als een soort opperbevelhebber van het leger. Hij was ook diegene die bij machte was om jihad te verklaren. Zelfs in die historische context werden er heel strenge regels en voorwaarden geformuleerd alvorens men effectief overging tot die gewapende strijd. Er moest aan een aantal voorwaarden voldaan zijn, vb dat de belangen van de islamitische staat toen reëel bedreigd werden. Dat zou vandaag niet anders zijn. De landen die vandaag bedreigd worden binnen de internationale betrekkingen en de mondiale politiek, kunnen ook beroep doen op de NAVO of de VN om hun belangen te verdedigen en ten oorlog te trekken.

Het islamitische rijk 622-750

Vandaag spreekt met over ‘rules of engagement’. Diezelfde ‘rules’ of voorwaarden had je toen ook al. Ten tijde van de eerste kalief, de leider die werd aangeduid na de dood van de profeet, stond er in de voorwaarden voor jihad dat er geen vrouwen of kinderen gedood mochten worden, dat mensen niet mochten worden aangevallen in hun gebedshuizen, synagoges of kerken mochten niet vernield worden, de natuur mocht niet beschadigd worden, … Er waren dus heel wat voorwaarden en dit in navolging van de handelingen van de profeet.

Innerlijke strijd

In de overlevering van de Profeet wordt het woord jihad ook vaak gebruikt om te spreken over een innerlijke strijd. Jihad kan in die context ook betekenen dat je bijvoorbeeld studeert. Vroeger was het gewoon dat je een lange reis moest afleggen om te kunnen gaan studeren. Dat werd dan ook beschouwd als jihad. Er zijn ook bepaalde overleveringen van de Profeet die aangeven dat jihad ook een strijd kan zijn wanneer je zorg draagt voor je ouders. Er kwam ooit een man bij de profeet Mohammed en vroeg hem: ‘Ik ben van plan de gewapende strijd te voeren, kan u mij advies geven?’. De Profeet vroeg hem: ‘Zijn uw ouders nog in leven?’. ‘Ja,’ zei de man. Toen zei de Profeet: ‘Ga terug naar hen, voer een jihad door voor hen zorg te dragen.’

Verschillende soorten jihad

Jihad kan dus op verschillende manieren geïnterpreteerd worden. Alleen wordt vandaag jihad gekaapt door de salafi jihadi’s die het woord jihad politiek misbruiken. Zij streven als het ware naar een bepaald model van de samenleving, naar een islamitische staat, middels de jihad. Zij halen alle teksten uit de Koran aan die hun ideologie zouden kunnen onderbouwen om aan te tonen dat de jihad onlosmakelijk deel uitmaakt van zuilen van de islam en dat elke moslim individueel verplicht is om die jihad uit te voeren.

Op een bepaald moment heeft men ook een opsplitsing gemaakt in verschillende soorten van jihad. Bijvoorbeeld de offensieve versus de defensieve jihad. Dat laatste verwijst naar jihad als een verdedigingsmechanisme dat in werking trad wanneer de historische islamitische staat bedreigd werd. Wanneer het grondgebied werd binnengevallen, wanneer mensen uit hun huizen werden gedreven, dan werd er opgeroepen tot defensieve jihad. Offensieve jihad daarentegen betekent wanneer mensen ten strijde trekken zonder dat daar directe aanleiding voor is. Een indirecte aanleiding kon wel, dat wil zeggen dat er voldoende indicaties zijn dat landen waarmee geen verbond, verdrag of bondgenootschap is gesloten op termijn wel een bedreiging wel zou kunnen vormen voor de staat. De overgrote meerderheid van de geleerden is bovendien van mening dat de oorlogen die gevoerd werden ten aanzien van ‘ongelovigen’ niet omwille van hun ongeloof was, maar omwille van een vijandelijke bedreiging ten aanzien van de islamitische staat.

Er is ook lang sprake geweest van collectieve en individuele jihad. Is jihad nu een individuele verplichting van de moslim? De salafi jihadi’s menen van wel, dat jihad niet moet afhangen van een structuur, organisatie of staat, maar dat elke moslim de plicht heeft om de jihad uit te voeren. Als er geen staat of organisatie aanwezig is die de jihad zou kunnen uitvaardigen wordt de jihad een individuele verplichting. De salafi jihadi’s beroepen zich op de afwezigheid van de islamitische staat om de individuele jihad te rechtvaardigen. Zij zien het als een plicht van elke moslim om individueel de jihad uit te voeren tot er terug een islamitische staat is. Natuurlijk is dat een sterke manipulatie. Zij vertrekken namelijk al van het idee dat die islamitische staat er moet komen.

Salafi jihadi's halen alle teksten uit de Koran die hun ideologie zou kunnen onderbouwen.

Naar de geest van Islam

Mensen die de islam naar geest leven, zeggen dat wij niet meer moeten streven naar een islamitische staat. Die staat was een ultiem middel ten tijde van de Profeet om daar een bepaald maatschappijmodel op te organiseren. Sociale ongelijkheid wegwerken, de kloof tussen arm en rijk dichten, mensenrechten respecteren,… dat waren de hogere principes of doelstellingen waarom de Profeet de islamitische staat heeft opgebouwd. Niet omdat hij geobsedeerd was door de islamitische staat of door een set van regels, maar omdat hij wou streven naar een samenleving waarin die hogere waarden gerealiseerd moesten worden. Daarvoor gebruikte hij alle middelen die hij toen voorhanden had en toen was de islamitische staat daarvoor het model bij uitstek.

Vandaag kan dat een ander middel zijn zolang dat middel streeft naar diezelfde principes. Dus als je de islam naar geest leeft, dan hoef je niet te streven naar de islamitische staat, dan kunnen de soevereine staten vandaag blijven bestaan. Dan vervalt ook die jihadplicht. Want waarom zou jij individueel jihad gaan voeren wanneer er soevereine staten zijn die hun eigen structuur hebben waarin ministeries van defensie bestaan, met bondgenootschappen zoals de VN of NAVO? Wanneer je islam naar geest leeft, kan je je vinden in de huidige structuren die vandaag bedacht zijn om die hogere principes en waarden te vrijwaren. Op die manier vervalt het concept van islamitische staat én het concept van jihad, tenminste de letterlijke interpretatie ervan. Dan lees je die zaken meer op een manier die compatibel is met de hedendaagse situatie.

Graag wil ik benadrukken dat jihad niet behoort tot de kern van islam, maar eerder een randfenomeen is. Jihad is steeds een laatste optie, waarbij het een groter kwaad moet voorkomen. Uiteindelijk is de letterlijke vertaling van islam ‘vrede’ en dat is ook hetgeen wat centraal staat in islam. Dit in tegenstelling tot de salafi jihadi’s die beweren dat de verzen aangaande vrede en barmhartigheid zijn opgeheven en vervangen door verzen van geweld en jihad. Dit druist in tegen de mening van de mainstream theologen.

VRTNU VRTNU VRTNU